Atatürk'ü anlamak/ Şapka kanunu

 Atatürk’ün şapka ve benzeri kanunları, bir kumaş meselesi değildi.

O kumaşın altındaki baş meselesiydi.

Çünkü o günlerde bu topraklarda asıl sorun ne yoksulluktu ne de cehalet;

asıl sorun, kutsallaştırılmış alışkanlıkların düşünmenin önüne geçmesiydi.

İnsanlar, neyi neden yaptığını bilmeden yaşıyor; bir biçimi, bir sembolü, bir kalıbı hakikatin yerine koyuyordu.

Şapka Kanunu, bu yüzden bir “şapka” kanunu değildi.

O, itaatin biçime değil akla yöneltilmesi çağrısıydı.

Atatürk şunu çok iyi biliyordu:

Bir toplumun başı değişmeden zihni değişmez.

Zihni değişmeden ahlâkı dönüşmez.

Ahlâkı dönüşmeden de ne adalet kurulur ne üretim ne de onur.

Bu yüzden kıyafete dokundu.

Çünkü kıyafet, insanın dünyaya verdiği ilk cevaptır.

Ve o cevap yüzyıllardır şunu söylüyordu:

“Ben düşünmüyorum, bana öğretileni taşıyorum.”

Atatürk bu cevabı kabul etmedi.

Aynı tavrı fabrikalarda da gördük.

Çünkü o, bağımsızlığın yalnızca sınırlarla değil, tezgâhlarla, makinelerle, üretimle kazanıldığını biliyordu.

Silahla kazanılan bir özgürlük, üretimle korunmazsa emanettir, kalıcı değildir.

Bu yüzden genç bir Cumhuriyet, yokluk içinde şunu yaptı:

Şeker fabrikaları kurdu, demir-çelik tesisleri kurdu, dokuma tezgâhları kurdu, kağıt, cam, çimento…

Bir ülkenin kendi kendine yetebilmesi için ne gerekiyorsa, taşı toprağı sanayiyle yoğurdu.

Kaç fabrika mı?

Bu soruyu rakamla sormak, Atatürk’ü eksik anlamaktır.

Çünkü o fabrikalar sadece bina değildi.

Her biri, “Biz yapabiliriz” diyen bir özgüven inşasıydı.

Her bacadan çıkan duman, yalnızca üretimi değil, onuru temsil ediyordu.

Atatürk’ün asıl derdi şuydu:

Bu toplum başkasının aklıyla, başkasının inancıyla, başkasının malıyla yaşamayı bırakmalıydı.

Ne düşüncede kiracı, ne ekonomide dilenci, ne de ahlâkta taklitçi olmalıydı.

Şapka bu yüzden vardı.

Fabrika bu yüzden vardı.

Harf devrimi, hukuk, eğitim… Hepsi aynı yerden doğdu:

İnsanı özne yapma iradesi.

Bugün hâlâ bazıları soruyor:

“Buna ne gerek vardı?”

Asıl soru şudur:

Eğer bunlar olmasaydı, bugün hangi akılla, hangi üretimle, hangi onurla ayakta duracaktık?

Atatürk, topluma şunu söyledi — ama kimseye zorla değil, tarihin diliyle:

“Ya aklını giyersin, ya başkasının elbisesini taşımaya devam edersin.”

Bu bir kıyafet meselesi değil.

Bu, kimin zihninde yaşadığın meselesidir.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Schopenhauer'in Sarkaç Düşüncesine Basit Bir Bakış: Bu Sallantıdan Kurtulmak Mümkün mü?

Schopenhauer'in Sarkaç Düşüncesine Basit Bir Bakış: Bu Sallantıdan Kurtulmak Mümkün mü? Schopenhauer'e göre insan hayatı, bir sarkaç gibi "acı" ve "can sıkıntısı" arasında gidip gelir. Bir şeyi çok arzularız, elde edene kadar acı çekeriz. Elde edince de yeni bir arzu bulamazsak canımız sıkılır. Bu döngüden kaçış yok gibi görünse de, bu fikri sadece kötü bir kader olarak görmeyip, bir uyarı ve farkındalık çağrısı olarak da düşünebiliriz. Bu yazıda, Schopenhauer'in bu düşüncesini sadece anlamakla kalmayıp, onu eleştirel bir şekilde inceleyeceğiz ve bu karamsar bakış açısının ötesine geçmenin yollarını arayacağız. Schopenhauer, hayatı sürekli bir arzu ve tatminsizlik hali, acı ile can sıkıntısı arasında gidip gelen bir sarkaç gibi anlatır. Ama bu gerçekten de insanların kaçamayacağı bir "KADER" mi? Yoksa bu kaderi sadece fark etmek değil, değiştirmek de mümkün mü? Kendini yönetemeyen, başkasının yönetimini "KADER" sanır. Antipater of Tar...
Devamı

Ben, Sen, Biz ve O, Üzerine Düşünceler

 Ben, Sen, Biz ve O İnsan kendini ayrı bir varlık olarak algılar. Bedeninin sınırları, isminin verdiği kimlik, dilinin şekillendirdiği düşünceler ona birey olduğunu hissettirir. Ancak bu bireylik bir yanılsamadır, daha doğru bir ifadeyle, sınırlı bir algının ürünüdür. Çünkü gerçekte "ben", sadece bana ait olan bir varlık değilim. İçinde bulunduğum bütün, beni ben yapan her şeyden daha derin bir hakikati taşır: Hepimiz aynıyız. Bu "aynılık" fiziki benzerlik değil ontolojik bir birliktir. İnsanlar, farklı görünseler de, aynı bilincin farklı yüzleridir. Her birey, bir bütünün parçası değil bizzat bütünün ta kendisidir. Bu nedenle, "sen" dediğim kişiyle aramdaki fark yalnızca yüzeyde kalır. Derine indikçe, onun ben olduğunu, benim de onun olduğunu fark ederim. Ayrı gibi görünen bilinçler, aslında tek bir varlıkta birleşir. Bu varlık, Tanrı olarak adlandırılabilir. Ancak burada Tanrı, aşkın ve ulaşılmaz bir otorite değil, içkin ve yaşayan bir gerçektir. O, her ...
Devamı

Zihni Hadım Etmek Üzerine

 “Kadını suçlayan bakış, aslında kendi karanlığını kadının üstüne örtmeye çalışır. Ve kadının giydiği değil, erkeğin düşündüğü kirletir dünyayı.” Zihni Hadım Etmek Üzerine Zihni hadım etmek, bedenin değil, düşüncenin arınmasıdır. Duyguların taşkınlaştığı, arzuların aklı esir aldığı bir çağda, insanın kendini dizginlemesi, en yüksek erdemdir. Marcus Aurelius’un dediği gibi: “İnsanın ruhu, düşüncelerinin rengini alır.” Zihin bulanıksa, göz de yanılır, dil de sürçer, el de sapar. Toplum, her geçen gün kendi yozlaşmasının gölgesinde biçim değiştiriyor. Kadın bedeni bu yozlaşmanın sahnesine dönüştürülmüş, ya teşhirin aracı, ya tahakkümün nesnesi hâline gelmiş durumda. Bir yanda giyimiyle varlığını haykıran kadınlar; diğer yanda onu bu tercihi nedeniyle ya metalaştıran ya da yargılayan, çoğu zaman da saldırganlaşan erkekler… Ama bu çatışma, asıl düşmanın gözden kaçmasına neden oluyor: Zihinsel sefalet. Kadının ne giyeceğine karışmak, kendi arzusunun esiri olan bir zihnin, dışa yansıyan z...
Devamı